Việt Nam chuyển hướng: Từ “cấm đoán” sang thử nghiệm có kiểm soát
Việt Nam được đánh giá là quốc gia có mức độ tiếp nhận tài sản mã hóa (TSMH) cao, nhưng hiểu biết và khả năng quản trị rủi ro của nhà đầu tư cá nhân còn hạn chế.
Điều này khiến thị trường mang nặng tính đầu cơ, từng ghi nhận nhiều vụ lừa đảo lớn như iFan (15.000 tỷ đồng), Sky Mining (700 tỷ đồng), hay Axie Infinity (thiệt hại hơn 600 triệu USD).
Bước ngoặt xuất hiện khi Nghị quyết 05/2025/NQ-CP (ban hành ngày 9/9/2025) chính thức cho phép thí điểm thị trường TSMH trong 5 năm theo cơ chế kiểm soát.
Văn bản này xác định TSMH là một dạng tài sản số, cho phép thử nghiệm các hoạt động như phát hành, giao dịch, lưu ký và cung cấp dịch vụ.
Tuy nhiên, pháp luật vẫn khẳng định tiền mã hóa không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp, và hoạt động quản lý sẽ gắn với các luật nền tảng như phòng chống rửa tiền, thuế và Bộ luật Dân sự.
Các công cụ như eKYC, VNeID, Napas và QR đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát giao dịch.
Điều kiện khắt khe và vai trò trung tâm của nhà tạo lập thị trường
Để tham gia thị trường, các doanh nghiệp phải đáp ứng tiêu chuẩn rất cao, nổi bật là vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng, cùng các yêu cầu về công nghệ, nhân sự, quản trị rủi ro và an toàn hệ thống.
Trong cấu trúc này, nhà tạo lập thị trường (Market Maker – MM) đóng vai trò trung tâm, giúp duy trì thanh khoản và vận hành thị trường. Đây được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo tính minh bạch và ổn định trong giai đoạn thí điểm.
Ở giai đoạn đầu, chính sách sẽ tập trung vào các nguyên tắc quan trọng như:
Minh bạch thông tin (white-list, công bố real-time)
Cấm thao túng và giao dịch nội gián
Bắt buộc định danh qua VNeID và áp dụng Travel Rule
Chỉ cho phép giao dịch spot, chưa áp dụng đòn bẩy và phái sinh
Áp dụng cơ chế Proof of Reserve (PoR) để đảm bảo tài sản
Lộ trình 3 giai đoạn: Thí điểm → Mở rộng → Phổ biến
Việt Nam dự kiến triển khai thị trường TSMH theo 3 giai đoạn rõ ràng. Giai đoạn đầu là thí điểm có kiểm soát, tập trung vào nền tảng pháp lý và bảo vệ nhà đầu tư.
Giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng có điều kiện, bao gồm thử nghiệm stablecoin neo 1:1 với tiền pháp định, token hóa tài sản thực như trái phiếu, quỹ đầu tư, vàng, và phát triển công nghệ DLT. Đáng chú ý, stablecoin thuật toán (như Terra) sẽ bị cấm.
Ở giai đoạn cuối, thị trường sẽ được thể chế hóa đầy đủ trong hệ thống pháp luật, mở đường cho các sản phẩm như ETF tài sản số và tăng cường kết nối với thị trường tài chính quốc tế.
Nhìn chung, việc chuyển sang mô hình thử nghiệm có kiểm soát không chỉ giúp giảm rủi ro cho nhà đầu tư, mà còn tạo nền tảng để Việt Nam xây dựng một thị trường tài sản mã hóa minh bạch, an toàn và tiệm cận chuẩn quốc tế.
